خانه

*مادام دو سُوینه

 رضا فرمند

 

 

مادام دو سُوینه

امروز از خانه‌‌ای که آن همه دوست داشتی دیدن کردم

وسائل خانه‌ات را کمی جا به جا کرده‌اند.

من که به قرن تو چکیده بودم

هر بار که به‌ آینه‌ات می نگریستم، پدیدار می‌شدی!

و هر بار که به پنجره‌‌ها و کُمدهایت نگاه می‌کردم

آن‌ها را می گشودی!

 

اگر بگویم که اکنون چند هزار سال را در خانه‌ات انباشته‌اند

باور نخواهی‌کرد:

 

پايین، گهواره‌ی پاریس را گذاشته‌اند

و چند قدم آنسوی تر از اتاق‌ات، کلیدهای باستیل را

و تابلوهایی از گیوتین را که تو،

 نه بالا رفتنش را دیدی و نه فرو افتادنش را.

*

پاریس، بسیار دگرگون شده است مادام دو سُوینه

دیگر کسی را در برابر نوتردام به دار نمی‌کشند

گرسنگی هم دیگر سر کودکان‌اش را نمی‌بُرد

و ورساییان، در آن شکارگاهِ بزرگ

خود، شکار زمان شده‌اند.

 

 سن‌ژرمن را واژه ها شسته‌اند.

دوئل‌بازی بَرافتاده است؛

و میدان سلطنتی را جهانگردان تصرف کرده‌اند.

*

اکنون

قرن هفدهم را قرن تو می نامند

و همه‌ی راه‌های ماره Marais * به خانه‌ی تو ختم می‌شود

مهرت به فرانسواز Françoise می‌بینی که از سر قرن‌ها گذشت

و زمان را در واژه‌هایت آبیاری کرد!

***

با شش‌های چهار زبان نفس می‌کشیدی

خوش‌سخنی‌ات زبانزد سالن‌ها بود.

به راستی که نمکِ سالن‌های هنری بودی!

*

امروز

واژه‌هایت را در کوی ماره می‌بوئیدم

و قرن‌ها که سکوت می‌کردند

گام‌هایت را، اینجا و آنجا می‌شنیدم.

 

پاریس ۱۶ آوریل ۲۰۰۵

----------------------------------

Madame de Sévigné (۱۶۹۶- ۱۶۲۶)

مادام دو سُوینه در ادبیات فرانسه، به سبب نامه‌هایی که به دخترش، فرانسواز Françoise ، نوشته شهرت دارد. او در هجده سالگی با نجیبت‌زاده‌ای به نام Henri de Sévigné   ازدواج می‌کند و  در بیست و شش سالگی، به سبب کشته شدن همسرش در دوئلی، بیوه می‌شود و تا آخر عمر دیگر تن به ازدواج نمی‌دهد و زندگی‌اش را صرف تربیت دو فرزندش چارلز Charles و فرانسواز Francoise می کند. رفته‌رفته پسرش چارلز سر و سامان می یابد؛ آنچه زندگی مادام دو سوینه را دگرگون می‌کند ازدواج و سپس نقل مکان دخترش فرانسواز به پروانس Provence است. او بر این گمان بود که دخترش در پاریس پیش‌اش می‌ماند؛ ولی داماداش به ماموریت فرستاده می شود و مادام دوسوینه به ناگزیر از دخترش که سخت به او دلبسته بود جدا می‌شود. و این امر سرآغاز نامه‌نگاری او می‌شود. او تقریبا هر هفته یک نامه به دخترش کُنتس گرینیان La comtess de Grignan می نویسد.

مادام دو سوینه زنی فرهیخته و خوش‌زبان بود. زبانهای لایتن، اسپانیایی و ایتالیایی را می‌دانست. و بیشتر وقتش را یا صرفت خواندن و نوشتن می کرد و یا به تاتر و کنسرت و به سالن‌های هنری می‌رفت. نامه‌های مادام دو سوینه ارزش ادبی و تاریخی فراوانی دارد. او نامه‌هایش را قلم‌انداز نکرده‌است؛ بلکه آنها با دقت و عشق نوشته است. نامه هایش به دخترش فرانسواز، نازکی نامه‌های عاشقانه را دارد. این نامه‌ها ساده و در عین حال پرداخته است. او در شرح انسان‌ها و رویدادهای زمان‌اش بسیار باریک‌بینی کرده است. از این روست که نامه هایش سرچشمه‌ی ارزشمندی برای شناختن روح قرن هفدهم فرانسه به شمار می رود.

*

مادام دو سوینه حدود ۲۵ سال آخر عمرش را در هتل کارناوالت L’hôtel Carnavalet که اکنون موزه‌ی کارناوالت یا موزه‌ی پاریس نامیده می‌شود زندگی کرد. البته موزه کنونی پاریس شامل هتل L’hôtel le Peletier de Saint-Fargeau هم می‌شود که با هتل کارناوالت ادغام شده است.

*

* Marais یکی از منطقه‌‌های باستانی پاریس است که میدان سلطنتی و خانه‌ی پیشین مادام دو سوینه، هتل کارناوالت هم آنجا قرار دارد.