خانه

*هدایت در ساموا

 رضا فرمند

 


ساموا Samois در آب‌هایش،

در اردک‌ها و درخت‌هایش جوان مانده است

و پُل‌اش را هم بازسازی کرده‌اند.

*

هدایت، بار نخست که اینجا را دید

در بستگی‌هایش فشرده شده بود؛

و ژرفایی می‌جست که خود را رها کند.

*

آبجو را با غلغل‌های آب سن فرو می‌دهم

و دست و پا زدن‌ها را از نگاه‌ام پاک می‌کنم

و چشمم را آرام آرام به گسترای سن پرت می‌کنم

*

آب تا چشم کار می‌کند پُرکشش و سبز است

و نرمی مرگ در همه ‌جای هوا گسترده است.

هدایت شاید با خود گفته باشد که آدمی اینجا، شاید زیاد نمیرد.

*

از کشتی‌بانی ژرفای آب را پرسیدم

گفت: بستگی دارد

در میانه‌ها، پنج متر می‌شود.

*

هم‌ اینک!

کشتییی چون پُلی بلند، از پهنای رود می‌گذرد

و ژرفای هول‌آورش را شیار می‌دهد.

***

چه خوب که اینجا، گردشگاهِ شیفتگان است

مگرنه آن شب، اُردک‌ها که نمی‌توانستند

هدایت را با واژه‌های کبودش

از آب بیرون کشند.

 

ساموا ۲۸ ژوئیه ۲۰۰۵

--------------------------

* Samois

ساموا روستایی‌ست نزدیک فونتین‌بلو Fontainbleau و فونتین‌بلو، شهری‌ست در ۶۰ کیلومتری جنوب پاریس. در اینجا بود که هدایت در ۲۸ آوریل سال ۱۹۲۸ با شیرجه زدن به رود سن که از این روستا می گذرد برای نخستین بار دست به خودکشی زد. هدایت برای دیدن عموی‌اش که در آن زمان در این شهر می زیست به آنجا رفته بود. هدایت را گویا جوانی که با یارش خلوت کرده بود، نجات می‌دهد و تا آدرس عموی‌اش را نمی‌گیرد رهایش نمی‌کند. بعدها در بازگویی این رویداد تلخ، هم هدایت و هم عموی‌اش نام رودی را که هدایت خود را به آن انداخته بود از روی اشتباه، رود مارن ذکر می کنند. در این باره و در باره‌ی نخستین اقدام به خودکشی هدایت نگاه کنید به مقاله‌ی کمدی دراماتیک فانتین‌بلو نوشته‌ی ناصر پاکدامن.

و اما چرا این اشتباه روی داده‌است؟

فونتین‌بلو و ساموا در دپارتمان سن و مارن Seine-et-Marne قرار دارد. اینسوی و آنسوی فونتین‌بلو و ساموا تابلوهایی دیده می‌شود که رویش سن و مارن نوشته شده است. شاید با خواندن همین تابلوهاست که هدایت و عموی‌اش دچار اشتباه شده‌اند و رودی سنی را که از ساموا می‌گذرد به اشتباه مارن خوانده‌اند.